Ile czasu gotować ziemniaki, jak gotować ziemniaki w mundurkach?

Ziemniaki to jedno z najpopularniejszych warzyw, które goszczą na naszych stołach w najróżniejszych konfiguracjach i połączeniach. Można z nich stworzyć najróżniejsze dania, a fakt, że są tanie i zdrowe, tylko w tym pomaga. Aby jednak były jadalne, muszą zostać poddane właściwej obróbce termicznej. Jak długo powinno się je gotować? Ile gotować obrane, a ile te w mundurkach?

Wartość odżywcza i korzyści zdrowotne

Ziemniaki to powszechne warzywo na naszych stołach, które często traktuje się po macoszemu, jako dodatek do lepszych i bardziej wartościowych dań. Jest to błędne myślenie, ponieważ wbrew obiegowym opiniom, są naprawdę bogate w składniki odżywcze — minerały oraz witaminy, które tak bardzo są potrzebne naszemu organizmowi. Zawierają sporo witaminy A i tych z grupy B, a także witaminę C, której zawartość bywa porównywalna do niektórych owoców cytrusowych, zwłaszcza w młodych bulwach.

Ziemniaki są do tego lekkostrawne, zawierają niewiele tłuszczu, a przez to są niskokaloryczne — w 100 gramach gotowanych ziemniaków znajduje się zaledwie około 70-80 kcal. Posiadają także cenne minerały, jak magnez, potas (szczególnie ważny dla prawidłowej pracy serca i regulacji ciśnienia), żelazo i fosfor. Potas zawarty w ziemniakach wspiera funkcjonowanie układu nerwowego, a błonnik pokarmowy poprawia perystaltykę jelit i wspomaga trawienie.

Przygotowanie do gotowania

Najwięcej witamin i minerałów posiadają bulwy, czyli ta część ziemniaków, po którą sięgamy najczęściej. Należy jednak pamiętać, że zdecydowana większość składników odżywczych znajduje się tuż pod skórką, dlatego przygotowując je do gotowania, najlepiej obierać je cienko, albo wręcz gotować czy piec razem z nią. Skórka stanowi naturalną barierę ochronną, która minimalizuje utratę witamin rozpuszczalnych w wodzie. W ten sposób chroni się zawartość pozytywnych i tak potrzebnych nam witamin i minerałów.

Gotować powinno się w niewielkiej ilości osolonej wody i robić to jak najkrócej. W ten sposób straty składników odżywczych będą jak najmniejsze. Nie powinno się ich obierać na zapas ani tym bardziej pozostawiać w wodzie — długie moknięcie sprawia, że witamina C i witaminy z grupy B przechodzą do roztworu i zostają utracone podczas odlewania wody. Najlepiej wrzucać ziemniaki już do wrzącej wody, ponieważ skraca to czas obróbki termicznej i ogranicza rozkład wrażliwych na ciepło związków odżywczych.

Czas gotowania obranych ziemniaków

Jeżeli obieramy ziemniaki, to najlepiej wrzucać je już do wrzącej i osolonej wcześniej wody. Sól dodana na początku nie tylko poprawia smak, ale również nieznacznie podnosi temperaturę wrzenia, co przyspiesza proces. Po dodaniu należy odczekać, aż woda drugi raz zawrze i od tego momentu liczyć czas.

Jeżeli gotujemy ziemniaki średniej wielkości w całości (około 5-7 cm średnicy), wówczas będzie to trwało 20 minut. W momencie, gdy do wody wrzuca się pokrojone ćwiartki, czas gotowania się skraca i trwa mniej więcej 15 minut. W przypadku niewielkiej kostki (około 2 cm) ziemniaki są gotowe po około 12 minutach. Im mniejsze kawałki, tym szybsze i bardziej równomierne gotowanie, ale zarazem większa powierzchnia kontaktu z wodą — a to zwiększa utratę witamin rozpuszczalnych w wodzie.

Gotowość sprawdza się wbijając widelec lub nóż — jeśli wchodzi gładko i bulwa łatwo się rozpada, ziemniaki są gotowe. Ważne, aby nie przedłużać gotowania, bo zbyt miękkie ziemniaki tracą strukturę, smak i większość wartości odżywczych.

Gotowanie w mundurkach

Zdecydowanie więcej składników odżywczych zachowają ziemniaki, które będą gotowane razem ze skórką, czyli inaczej w mundurkach. Skórka pełni rolę naturalnej osłony, która zapobiega wypłukiwaniu witamin i minerałów do wody. Tutaj jednak proces gotowania wygląda nieco inaczej, ponieważ po umyciu pod bieżącą wodą (najlepiej szczoteczką, aby usunąć resztki ziemi), wrzuca się je od razu do garnka z zimną i osoloną wodą.

Dlaczego od zimnej wody? Ponieważ stopniowe nagrzewanie pozwala na równomierne rozgrzanie wnętrza bulwy, co sprawia, że ziemniaki gotują się jednakowo zarówno przy skórce, jak i w środku. Od momentu wrzenia należy odczekać jeszcze około 20 minut, choć czas może się nieznacznie różnić w zależności od wielkości i odmiany ziemniaków — młode, świeżo wykopane bulwy gotują się nieco szybciej niż te przechowywane kilka miesięcy.

Jak rozpoznać, że ziemniaki w mundurkach są gotowe? Widać to po skórce, która pod koniec gotowania zaczyna delikatnie pękać. Innym sposobem jest próba nakłucia widelcem — jeśli wchodzi bez oporu, bulwy są miękkie w środku. Co ważne, na początku gotuje się na większym ogniu, a gdy woda zaczyna wrzeć, przykręca się go na minimum — intensywne bulgotanie nie przyspiesza gotowania, a tylko zwiększa zużycie energii i ryzyko, że ziemniaki zaczną się rozpadać.

Najczęstsze błędy podczas gotowania

Wielu domowników popełnia proste błędy, które wpływają na smak i wartość odżywczą gotowanych ziemniaków. Oto najczęstsze z nich:

• Zbyt długie gotowanie — rozgotowane ziemniaki tracą konsystencję, smak i większość witamin
• Obieranie grubej warstwy skórki — usuwa najcenniejszą część bulwy pod względem odżywczym
• Moknięcie obranych ziemniaków w wodzie — witamina C i witaminy z grupy B wypłukują się do roztworu
• Gotowanie w dużej ilości wody — zwiększa straty minerałów i witamin
• Wrzucanie obranych ziemniaków do zimnej wody — przedłuża czas gotowania i utratę składników odżywczych

Odmiany ziemniaków a czas gotowania

Nie wszystkie ziemniaki gotują się tak samo. Rozróżnia się kilka typów kulinarnych, które różnią się zawartością skrobi i tym samym czasem oraz sposobem przygotowania:

Typ	Zawartość skrobi	Cechy	Czas gotowania
Typ A (salatkowe)	Niska (10–13%)	Zwarte, nie rozpadają się	18–22 min
Typ B (uniwersalne)	Średnia (13–16%)	Delikatnie mączne	20–25 min
Typ C (na puree)	Wysoka (powyżej 16%)	Mączne, rozpadają się	15–20 min

Ziemniaki typu A (np. Vineta, Denar) nadają się świetnie do sałatek i dań, w których zależy nam na utrzymaniu kształtu. Ziemniaki typu C (np. Finezja, Salto) są idealne do przygotowania puree, ponieważ łatwo się rozgniatają. Typ B to złoty środek, sprawdzający się w większości zastosowań kuchennych.

Wykorzystanie wody po gotowaniu

Woda, w której gotowały się ziemniaki, zawiera rozpuszczone witaminy, minerały i skrobię. Zamiast ją wylewać, warto wykorzystać ją w kuchni. Można jej użyć jako bazy do zup (zwłaszcza kremów warzywnych), sosów czy gotowania kasz. Zawarta w niej skrobia działa jak naturalny zagęstnik, poprawiając konsystencję potraw.

Ostudzony wywar ziemniaczany może także posłużyć jako płyn do podlewania roślin doniczkowych — potas i inne minerały będą działać jak naturalne nawożenie. Ważne, aby przed podlaniem wywar był całkowicie zimny i niezasolony, ponieważ sól może zaszkodzić roślinom.

Przechowywanie gotowanych ziemniaków

Gotowane ziemniaki można przechowywać w lodówce przez 3–5 dni. Najlepiej umieścić je w szczelnym pojemniku, aby nie nasiąkały zapachami innych produktów. Przed ponownym spożyciem warto je podgrzać — można to zrobić na patelni z dodatkiem odrobiny tłuszczu (np. masła lub oliwy), co przywróci im smak i poprawi teksturę. Ziemniaki gotowane w mundurkach trzymają się nieco dłużej niż obrane, ponieważ skórka stanowi dodatkową barierę ochronną.

Nie zaleca się mrożenia gotowanych ziemniaków, ponieważ zawarta w nich woda krystalizuje i niszczy strukturę komórkową — po rozmrożeniu bulwy stają się gąbczaste i niesmaczne. Wyjątkiem jest puree ziemniaczane z dodatkiem masła i mleka, które znosi zamrożenie znacznie lepiej.