Czym zastąpić proszek do pieczenia?

Proszek do pieczenia i jego naturalne zamienniki w kuchni (grafika wygenerowana przez AI)

Proszek do pieczenia to podstawa, jeżeli chodzi o najróżniejsze rodzaje wypieków. Stosujemy go często i pozwala on na piękne wyrośnięcie ciast, babeczek, domowego pieczywa i wielu innych produktów. Czy da się go jednak zastąpić czym innym? Po co w ogóle szukać zamiennika dla proszku do pieczenia?

Skład i właściwości proszku do pieczenia

Proszek do pieczenia to produkt, który można znaleźć w praktycznie każdej kuchni. Pozwala na ładne spulchnienie pieczonego ciasta i ogólnie stanowi pewną podstawę, przez co znajduje się w praktycznie każdym przepisie. Mało kto jednak zastanawia się, co znajduje się w tym produkcie. Skład proszku do pieczenia najczęściej zawiera produkt gazotwórczy (najczęściej soda oczyszczona), kwas cytrynowy oraz stabilizator w postaci mąki ziemniaczanej lub skrobi kukurydzianej, który chroni pozostałe składniki przed przedwczesną reakcją w opakowaniu. Zawiera on dość sporo kalorii, choć przy pieczeniu zazwyczaj wykorzystujemy nie więcej niż 1–2 łyżeczki.

składniki proszku do pieczenia na blacie kuchennym (grafika wygenerowana przez AI)

Dlaczego warto znać alternatywy dla proszku do pieczenia

Niektórzy mogą to robić z celów prozdrowotnych, chcąc uniknąć nadmiernej kaloryczności, ale znacznie częściej zamienników szukamy przy innych okazjach. Chodzi przede wszystkim o sytuacje, gdy zabieramy się za pieczenie i okazuje się, że proszku właśnie zabrakło. Taka sytuacja nie musi oznaczać rezygnacji z wypieków – istnieją sprawdzone zamienniki o bardzo podobnych właściwościach spulchniających, które prawdopodobnie znajdują się już w Twojej kuchni.

Soda oczyszczona zamiast proszku do pieczenia

Ten produkt jest z pewnością doskonale znany każdemu z nas i co więcej, w wielu przepisach do wypieków jest on wymieniany obok proszku do pieczenia. To dość dziwne, zważywszy na fakt, że jednym z jego składników jest właśnie soda oczyszczona. Posiada ona silne właściwości spulchniające, odpowiadając za produkcję dwutlenku węgla i wytwarzanie się pęcherzyków powietrza, a tym samym za rośnięcie ciasta.

Proporcje i uzupełnienie kwaśnym składnikiem

Wybierając samą sodę, należy zadbać też o dodanie innego produktu o kwaśnym odczynie, który będzie pełnił rolę aktywatora reakcji. Najczęściej do tego celu używa się:

  • maślanki
  • kefiru
  • octu
  • miodu
  • śmietany
  • melasy
  • ciemnego cukru

Proporcja to zazwyczaj ½ łyżeczki sody oczyszczonej na każdą szklankę mąki, przy czym w przepisie musi znajdować się jeden z wymienionych kwaśnych składników.

Woda gazowana jako substytut proszku

Jak zostało wspomniane, istotną sprawą przy wypiekach jest spulchniacz odpowiadający za wytwarzanie pęcherzyków dwutlenku węgla, a tym samym za wypychanie ciasta do góry. Taką właściwość posiada także woda gazowana, która zawiera rozpuszczony CO₂. Najlepiej sprawdza się rzecz jasna przy naleśnikach i placuszkach, ale równie dobrze uzupełni przepisy na szybkie ciasta biszkoptowe czy muffinki. Wystarczy zastąpić część płynu przepisu wodą gazowaną – zazwyczaj połowę lub całość mleka bądź wody zwykłej.

Wysokoprocentowy alkohol w roli spulchniacza

Mało kto pomyślałby o tym, by dodać do ciasta alkoholu, a jak się okazuje, ma on znakomite właściwości spulchniające i pozwala na to, by ciasto mogło urosnąć wysokie i puszyste. Najlepiej sprawdza się tutaj koniak, rum lub whisky, dzięki wysokiej zawartości alkoholu, który szybko odparowuje podczas pieczenia, pozostawiając po sobie delikatną strukturę. Nie trzeba też dodawać tego składnika dużo – wystarczą w zupełności 3 łyżeczki alkoholu wysokoprocentowego, które będą odpowiadać działaniu 1 łyżeczki proszku do pieczenia. Alkohol odparowuje w temperaturze około 78°C, więc gotowe ciasto nie zawiera już substancji psychoaktywnych.

Amoniak jako spulchniacz do ciast kruchych

Jak się okazuje, węglan amonu (zwany potocznie amoniakiem do pieczenia) nadal znajduje zastosowanie w tradycyjnym piekarstwie, choć sprawdza się głównie w ciastach dojrzewających, jak pierniki i inne kruche wypieki. Ma on szczególne właściwości spulchniające, które jednak charakteryzują się bardziej porowatą strukturą, przez co wypieki są bardzo kruche i chrupkie. Podczas pieczenia rozkłada się na wodę, amoniak i dwutlenek węgla, które całkowicie ulatniają się przy temperaturze piekarnika. Ważne: amoniaku nie należy stosować w ciastach wilgotnych ani z masą, ponieważ w takich warunkach amoniak nie wyparuje całkowicie.

Domowy proszek do pieczenia

Można też stworzyć własny proszek do pieczenia, wykorzystując w tym celu dostępne składniki. Oczywiście podstawą jest tutaj soda oczyszczona (100 g), ale należy także pamiętać o mące ryżowej lub kukurydzianej (250 g) oraz kamieniu winnym (90 g), który zastępuje kwas cytrynowy. Należy je przesiać przez sitko co najmniej trzykrotnie i wymieszać razem, a następnie przechowywać w szczelnie zamkniętym słoiku w suchym miejscu. Taki domowy preparat zachowuje skuteczność przez około 3 miesiące.

Jajka ubite na pianę

W wielu tradycyjnych przepisach na ciasta biszkoptowe nie znajdziemy wcale proszku do pieczenia. Wystarczy zastosować metodę ubijania białek na sztywną pianę, która zatrzymuje bąbelki powietrza w masie ciasta. Podobnie działa ubicie całych jaj z cukrem do znacznego zwiększenia objętości. Podczas pieczenia uwięzione powietrze rozszerza się, powodując wyrośnięcie ciasta. Metoda ta wymaga delikatnego łączenia składników – masę trzeba mieszać na końcu ruchem od dołu do góry, aby nie wypuścić zmagazynowanego powietrza.

Kefir lub maślanka ze sodą

Produkty mleczne o kwaśnym pH w połączeniu z sodą oczyszczoną tworzą naturalne środowisko do reakcji spulchniającej. Na szklankę maślanki lub kefiru wystarcza ½ łyżeczki sody, dodanej bezpośrednio do ciasta. Reakcja chemiczna zachodzi od razu po połączeniu składników, dlatego ciasto z takim spulchniaczem należy natychmiast wstawić do piekarnika. Zaletą tego rozwiązania jest nie tylko puszystość, ale również delikatna kwaskowatość, która doskonale komponuje się z owocami czy czekoladą w cieście.